Uluslararası Yumuşak Hukuk ve Güvenli Kan Transfüzyon Sistemleri: DSÖ Standartları ve Ulusal Uygulama
DOI:
https://doi.org/10.37241/jatss.2026.155Anahtar Kelimeler:
uluslararası yumuşak hukuk- küresel sağlık yönetişimi- kan düzenlemesi- Dünya Sağlık Örgütü- gönüllü kan bağışıÖzet
Giriş: Bu makale, uluslararası yumuşak hukukun, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) normatif çerçeveleri aracılığıyla ulusal kan transfüzyonu güvenliği sistemlerinin gelişimine nasıl katkıda bulunduğunu incelemektedir. Küresel ölçekte kan güvenliğine ilişkin bağlayıcı bir uluslararası antlaşma bulunmamakla birlikte, DSÖ; Dünya Sağlık Asamblesi (WHA) kararları, stratejik eylem planları, teknik kılavuzlar ve karşılaştırmalı değerlendirme (benchmarking) mekanizmaları gibi çeşitli belge türleri aracılığıyla normlar üreten çok katmanlı bir yönetişim mekanizması geliştirmiştir.
Yöntem: Hukuki doktrinal analiz, norm yayılımı teorisi ve düzenleyici yönetişim yaklaşımından yararlanan bu çalışma, Çin, Hindistan ve Bangladeş örnek olayları üzerinden, bağlayıcı olmayan DSÖ standartlarının ulusal kan mevzuatını, kurumsal tasarımı ve düzenleyici uygulamayı nasıl şekillendirdiğini incelemektedir.
Sonuçlar ya da Bulgular: Araştırma, beş temel ilke etrafında önemli ölçüde bir normatif yakınsama bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu ilkeler: (1) gönüllü ve karşılıksız kan bağışı, (2) enfeksiyonlara yönelik evrensel tarama, (3) merkezi kan sistemi yönetişimi, (4) hemovijilans ve (5) kalite yönetim sistemleridir. Bununla birlikte, yapısal eşitsizlikler, kurumsal parçalanma ve sınırlı kaynaklar gibi faktörler nedeniyle bu ilkelerin uygulanması ülkeler arasında eşit düzeyde gerçekleşmemiştir.
Tartışma ya da Yapılan Çıkarımlar: Çalışma, DSÖ’nün uyumu sağlamak için zorlayıcı araçlara dayanmak yerine epistemik meşruiyet, teknik uzmanlık, karşılaştırmalı değerlendirme ve norm girişimciliği yoluyla otoritesini kullandığını ortaya koymaktadır. Kan yönetişimini ulusötesi idari düzenlemenin hibrit bir modeli olarak kavramsallaştıran bu çalışma, küresel sağlık hukuku ve düzenleyici yönetişim literatürüne katkı sunmakta ve yüksek derecede teknik alanlarda yumuşak hukukun fiilî bir düzenleme aracı olarak etkinliğini vurgulamaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Abbott, K. W., & Snidal, D. (2000). Hard and soft law in international governance. International Organization, 54(3), 421–456. https://doi.org/10.1162/002081800551280
Chinkin, C. (1989). The challenge of soft law: Development and change in international law. International and Comparative Law Quarterly, 38(4), 850–866. https://doi.org/10.1093/iclqaj/38.4.850
Darbandi, A., Mashati, P., Yami, A., Gharehbaghian, A., Namini, M. T., & Gharehbaghian, A. (2017). Status of blood transfusion in World Health Organization–Eastern Mediterranean Region (WHO-EMR): Successes and challenges. Transfusion and Apheresis Science, 56(3), 448–453. https://doi.org/10.1016/j.transci.2017.04.003
Finnemore, M., & Sikkink, K. (1998). International norm dynamics and political change. International Organization, 52(4), 887–917.
Gao, D., Li, H., & Wang, K. (2020). The development of a legal framework for blood donation and blood safety in China over 24 years. BMC Health Services Research, 20, Article 1099. https://doi.org/10.1186/s12913-020-05944-6
Goldman, E. B. (1995). Legal considerations for allogeneic blood transfusion. The American Journal of Surgery, 170(6, Suppl.1), S27– S31. https://doi.org/10.1016/S0002-9610(99)80055-5
Gostin, L. O., Meier, B. M., Abdool Karim, S., Bueno de Mesquita, J., Burci, G. L., Chirwa, D., Finch, A., Friedman, E. A., Habibi, R., Halabi, S., Lee, T.-L., Toebes, B., & Villarreal, P. (2024). The World Health Organization was born as a normative agency: Seventy-five years of global health law under WHO governance. PLOS Global Public Health, 4(4), Article e0002928. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0002928
Haas, P. M. (1992). Introduction: Epistemic communities and international policy coordination. International Organization, 46(1), 1–35. https://doi.org/10.1017/S0020818300001442
Hasan, A. M. (2025). Global soft law instruments in public auditing: The role of INTOSAI and JURISAI in shaping supreme audit institutions. TCA Journal/Sayıştay Dergisi, 36(136), 97–124. https://doi.org/10.52836/sayistay.1601674
Joint United Kingdom Blood Transfusion Services and National Institute for Biological Standards and Control. (2005). Guidelines for the blood transfusion services in the United Kingdom (7th ed.). The Stationery Office.
Kingsbury, B., Krisch, N., & Stewart, R. B. (2005). The emergence of global administrative law. Law and Contemporary Problems, 68(3–4), 15–61.
Koh, H. H. (1996). Transnational legal process. Nebraska Law Review, 75, 181–207.
Mammen, J. J., Asirvatham, E. S., Sarman, C. J., Ranjan, V., & Charles, B. (2021). A review of legal, regulatory, and policy aspects of blood transfusion services in India: Issues, challenges, and opportunities. Asian Journal of Transfusion Science, 15(2), 204–211. https://doi.org/10.4103/ajts.AJTS_65_20
Martínez-Torrón, J. (2010). A critical analysis of the case-law of the European Court of Human Rights on blood transfusion and religious beliefs. In A. C. Emilianides (Ed.), Welfare of the child and beliefs of the parents: Blood transfusion, religious education and custody (pp. 19–37). University of Nicosia Press.
Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs. (2002). Blood Transfusion Safety Act, 2002. Government of the People’s Republic of Bangladesh. https://www.lawmessengerbd.com/viewActLawsWise/ad/469
Molinelli, A., Rocca, G., Bonsignore, A., & Celesti, R. (2009). Legal guardians and refusal of blood transfusion. Blood Transfusion, 7(4), 319–324. https://doi.org/10.2450/2009.0075-08
National AIDS Control Organisation. (2007). National blood policy. Ministry of Health and Family Welfare, Government of India. https://ksacs.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2020/11/National-Blood-Policy.pdf
Nurunnabi, A. S. M., Jahan, M., Alam, M. A., & Hoque, M. M. (2010). Safe blood transfusion and ethical issues in transfusion medicine. Journal of Dhaka Medical College, 19(2), 144–149. https://doi.org/10.3329/jdmc.v19i2.7087
Pal, R., Kar, S., Zaman, F. A., & Pal, S. (2011). The quest for an Indian blood law as of blood transfusion services regulatory framework. Asian Journal of Transfusion Science, 5(2), 171–174. https://doi.org/10.4103/0973-6247.83246
Sekalala, S., & Masud, H. (2021). Soft law possibilities in global health law. Journal of Law, Medicine & Ethics, 49(1), 152–155. https://doi.org/10.1017/jme.2021.20
Shelton, D. (2000). Law, non-law and the problem of ‘soft law.’ In D. Shelton (Ed.), Commitment and compliance: The role of non-binding norms in the international legal system (pp. 1–18). Oxford University Press.
Slaughter, A.-M. (2004). A new world order. Princeton University Press.
Smit Sibinga, C. T. (2017). Existing and recommended legislative framework for a national blood transfusion policy. Global Journal of Transfusion Medicine, 2(2), 89–96. https://doi.org/10.4103/GJTM.GJTM_35_17
World Health Organization. (1975, May 28). Utilization and supply of human blood and blood products (WHA28.72). https://www.who.int/publications/i/item/WHA28.72
World Health Organization. (2005, May 23). Blood safety: Proposal to establish World Blood Donor Day (WHA58.13). https://www.who.int/publications/i/item/WHA58.13
World Health Organization. (2008, January1). Universal access to safe blood transfusion. World Health Organization. .https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/e6db3bed-7a4c-49a5-b337-8abcadb912b0/content
World Health Organization. (2009). Constitution of the World Health Organization (pp. 1–18). In Basic documents (47th ed., including amendments adopted up to 31 May 2009). https://apps.who.int/gb/bd/pdf/bd47/en/basic-documents-47-en.pdf
World Health Organization. (2021, March 16). Guidance on centralization of blood donation testing and processing. World Health Organization. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/f3c5f163-abe0-40c9-b66e-1b5748629f3f/content
World Health Organization. (2022, June14). Global status report on blood safety and availability 2021. World Health Organization. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/fe3a8dbf-95e4-4f75-b17e-c4c76d081a55/content
World Health Organization. (2025). Blood safety and availability (Fact sheet). World Health Organization. Retrieved May 30, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blood-safety-and-availability
World Health Organization Regional Office for the Eastern Mediterranean. (1994). Blood transfusion: A basic text (WHO Regional Publications, Eastern Mediterranean Series No. 7). World Health Organization.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
