Erken Cumhuriyet Dönemi Yurttaşlık Muhayyilesi ve İdeolojik Araçlar ile İnşası
DOI:
https://doi.org/10.37241/jatss.2025.133Anahtar Kelimeler:
yurttaşlık- erken cumhuriyet dönemi- ideolojik araçlar- Halkevleri- Köy EnstitüleriÖzet
Giriş: Bu makale, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde rejimin kurucu otoritesinin tahayyül ettiği yurttaşlığın inşa edilmesinde ideolojik araçların çok yönlü işlevselliğini görünür hale getirmeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Çalışmada konunun kapsamı ile ilişkili olarak tarihsel analiz yöntemi kullanılmış, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde tahayyül edilen yurttaşlığa ilişkin birincil ve ikincil kaynaklar seçilmiş ve analiz edilmiştir.
Sonuçlar ya da Bulgular: Erken Cumhuriyet Dönemi’nde ideolojik araçlar; hem tahayyül edilen yurttaşlığın inşa edilmesi hem de Cumhuriyet rejiminin güçlü kılınması, modern ulus devletin sağlam temeller üzerine inşa edilmesi, Cumhuriyet ile uyumlu modern ve medeni bir yaşamın düşünsel ve eylemsel altyapısının sağlam temeller üzerine kurulması için çok yönlü ve geniş içerikte bir işlevselliğe sahiptir.
Tartışma ya da Yapılan Çıkarımlar: Erken Cumhuriyet Dönemi’nde tahayyül edilen yurttaşlık, ideolojik araçların oluşturmuş olduğu eylemsellik alanında rejime aidiyeti olan, Cumhuriyetin ideallerine ulaşma kapasitesine sahip, pozitivist ve seküler düşünce ile eklemlenmiş bir modernleşme ve kalkınmayı gerçekleştirmeye muktedir bir kimliğin içinde öngörülür ve gerçekleştirilmeye çalışılır. Bu dönemde siyasal otorite/iktidar, ideolojik araçları geniş bir içerikte ve çok yönlü olarak politik bir özne çerçevesinde yurttaşlığı inşa edecek şekilde işlevsel kılar.
İndirmeler
Referanslar
Ağaoğulları, M. A. (2015). Fransız devrimi: Halk sahneye çıkıyor. İçinde M. A. Ağaoğulları (Ed.), Sokrates’ten Jakobenlere Batı’da Siyasal Düşünceler (ss. 597–632). İletişim Yayınları.
Ağaoğulları, M. A., & Köker, L. (2020). İmparatorluktan Tanrı devletine. İmge Kitabevi Yayınları.
Ahmad, F. (2008). Modern Türkiye’nin oluşumu. Kaynak Yayınları.
Akagündüz, S. Y. (2020). Cumhuriyet’in ilk yıllarında yurttaşlık eğitimi: Cumhuriyet çocuklarına Malûmât-ı Vataniye ders kitabı örneği. Turkish History Education Journal, 9(1), 109–131. DOI: https://doi.org/10.17497/tuhed.653698
Akar, B., & Bingöl, Y. (2023). Köy-kent ayrımında ulusal mekânı sahnelemek: Devlet tiyatrosu’nda ulus inşası ve mekân. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 19(38), 887-924.
Akgün, E. (2013). Ortaçağ’da özgürlük arayışı. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(8), 120–134.
Alakel, M. (2011). İlk dönem Cumhuriyet Türkiye’si ulus inşası sürecinde milliyetçilik ve sivil- etnik ikilemine dair teorik tartışmalar. Gazi Akademik Bakış, 5(9), 1–30.
Alkan, M. Ö. (2008). Osmanlı İmparatorluğu’nda modernleşme ve eğitim. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6(12), 9–84.
Althusser, L. (1991). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları. (Y. Alp., & M. Özışık. Çev.). İletişim Yayınları.
Anık, M. (2006). Bir modernleş(tir)me projesi olarak Köy Enstitüleri. Divan İlmi Araştırmalar Dergisi, 20, 279–309.
Arendt, H. (1998). The human condition. University of Chicago Press. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226924571.001.0001
Aristoteles. (2011). Politika (M. Tunçay, Çev.). Bilgesu Yayınları.
Aslan, E. (2011). 1924 İlk mektepler müfredat programı. Elementary Education Online, 10(2), 717–734.
Avcı, C. (2013). Harf inkılabı ve millet mektepleri. Akdeniz Üniversitesi Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 3(1), 43–60. DOI: https://doi.org/10.13114/MJH/20131650
Aybay, R. (2003). Vatandaşlık hukuku. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Aydın, S. (1996). Türk tarih tezi ve Halkevleri. Kebikeç Dergisi, 2(3), 107-130.
Aysal, N. (2005). Anadolu’da aydınlanma hareketinin doğuşu: Köy Enstitüleri. Atatürk Yolu Dergisi, 9(35), 267–282. DOI: https://doi.org/10.1501/Tite_0000000047
Başbuğ, E. D. (2010). Devlet ideolojisi inşaasında tiyatronun yeri. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
Bayrak, M. B. (2014). Meclis tutanakları üzerinden 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu tartışmaları. Memleket Siyaset Yönetim, 21, 189–218.
Bilir, M. (2003). Köy Enstitüleri sisteminde toplum kalkınması süreci. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 1–15.
Blaufarb, R. (1995). The French Revolution: The birth of European popular democracy? Comparative Studies in Society and History, 37(3), 608–618. DOI: https://doi.org/10.1017/S0010417500019836
Boybeyi, S., & Sallan G., S. (2008). Cumhuriyet aydınlanmasının kısa tarihi: Köy Enstitülerini çevreleyen tarihsel ve toplumsal koşullar ve bugüne çıkarsamalar. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 2(3), 67–92.
Budak, L. & Budak, Ç. (2014). Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne ilkokul programları (1870-1936). Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 181(181), 51-68. DOI: https://doi.org/10.7884/teke.270
Caymaz, B. (2007). Türkiye’de vatandaşlık: Resmî ideoloji ve yansımaları. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Cumhuriyet Halk Partisi. (1935). Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Dördüncü Büyük Kurultayı Görüşmeleri Tutulgası, 9-16 Mayıs 1935. Ulus Basımevi.
Cumhuriyet Halk Partisi. (1932). Halkevleri talimatnamesi. Hâkimiyeti Millîye Matbaası.
Cumhuriyet Halk Partisi. (1935). Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Sekreteri R. Peker’in söylevleri. Ulus Basımevi.
Çeçen, A. (1990). Atatürk’ün kültür kurumu Halkevleri. Gündoğan Yayınları.
Çelik, F. (2012). Antik çağ ve Rönesans’da gelişen “evrensel yurttaşlık” anlayışının modern dönemdeki yansıması: Fransız yurttaşlığı. Düşünce Dünyasında Türkiz, 3(13), 88–104.
Çelik, O. (2022). Ulusal kimliğin inşasında ulusal marşların rolü: Türkiye örneği. [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
Çetinkaya, Y. D. (2008). 1908 Devrimi’nde kamusal alan ve kitle siyasetinde dönüşüm. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 38, 125–140.
Çilingir, L. (2024). Augustinus’ta iki şehrin anlamı. Tabula Rasa: Felsefe ve Teoloji, 43, 28– 42.
Çoban, F. (2021). Etno-sembolist perspektiften erken Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde ulus-devlet ve vatandaşlık. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 87-100. DOI: https://doi.org/10.17494/ogusbd.952760
Dağdelen, M. Ç. (2022). Ulus-devletlerin özet metni milli marş tezahürleri. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(30), 354–385. DOI: https://doi.org/10.33692/avrasyad.1085964
Demir, F. (2018). Türkiye’de Cumhuriyet döneminde ilkokul programları kapsamında yetiştirilmek istenen insan modeli. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Demir, F., & Duman, T. (2018). Türkiye’de Cumhuriyetin ilanıyla birlikte yetiştirilecek bireylere kazandırılması düşünülen temel nitelikler. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(25), 41-56
Demirkaya, M. (2014). Musahabat-ı Ahlakiye ve Malumat-ı Vataniye adlı ders kitabının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
Dinçkol, B. V. & Işık, A. (2015). 1924 Anayasası döneminde yurttaşlık anlayışı. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 21(1), 13–43.
Durgun, Ş. (2010). Cumhuriyetçi ve liberal anlayış çerçevesinde Türkiye’de vatandaşlık sorunsalı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(1), 65– 92.
Ekici, Ö., & Şahin, İ. F. (2020). Modern vatandaşlık anlayışına göre Osmanlı devletinde vatandaşlık algısı. İçinde S. Berkün (Ed.), Sosyal Bilimlere Multidisipliner Bakış (ss. 155– 177). İksad Yayınevi.
Ekinci, N. (1989). Sanayileşme ve uluslaşma sürecinde toprak reformundan Köy Enstitülerine 1923–1950. Kültür Bakanlığı Yayınları.
Eraslan, C. (2003). Yakın dönem Türk düşüncesinde halkçılık ve Atatürk. Kumsaati Yayınları.
Erdoğdu, A. T. (2008). Osmanlılığın evrimi hakkında bir deneme: Bir grup (üst düzey yönetici) kimliğinden millet yaratma projesine. Doğu Batı, 45, 19–47.
Eryılmaz, B. (1992). Osmanlı Devleti’nde millet sistemi. Ağaç Kitabevi Yayınları.
Evirgen, B. (2019). Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e ulusal bayramlar ve önemli günler (1908 1950). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
Gazi Hz. dün İstanbul’lularla temas etti. (1930, Aralık 20). Hâkimiyet-i Milliye.
Geray, C. (1969). Türkiye’de Köy Enstitüleri hareketi ve köy kalkınması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(1), 197–200.
Findley, C. V. (2011). Modern Türkiye tarihi: İslam, milliyetçilik ve modernlik 1789–2007 (G. Ayas, Çev.). Timaş Yayınları.
Gevgilili, A. (1990). Türkiye’de yenileşme düşüncesi, sivil toplum, basın ve Atatürk. Bağlam Yayınları.
Gözübüyük, Ş., & Sezgin, Z. (1957). 1924 Anayasası hakkındaki meclis görüşmeleri. Ankara Üniversitesi Sıyasal Bilgiler Fakültesi İdari İlimler Enstitüsü Yayını.
Guibernau, M. (1997). Milliyetçilikler: 20. yüzyılda ulusal devlet ve milliyetçilikler (N. N. Domaniç, Çev.). Sarmal Yayınevi.
Gutek, G. L. (2006). Eğitime felsefi ve ideolojik yaklaşımlar (N. Kale, Çev.). Ütopya Yayınları.
Gümüşoğlu, F. (2014). İsmail Hakkı Tonguç’un mektupları ve klasik eğitime karşı özgürleştirici eğitim. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 129–148.
Güneş, İ. (2020). Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (1921 Anayasası’nın) yapılış süreci. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 233–256. DOI: https://doi.org/10.18037/ausbd.758067
Gürkan, C. (2019). Aydınlanma ve ilk birikim çelişkisinde halk ve halkçı ekonomi politik. Memleket Siyaset Yönetim, 32, 1–30.
Gürses, F. (2010). Türkiye’de ders kitaplarında yurttaşlık: Cumhuriyet’in kuruluş yıllarından bugüne kavramsal dönüşüm. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Halkevleri açılma nutku. (1933, Şubat). Ülkü Halkevleri Mecmuası.
Halkevlerinin yıldönümü dün memleketin her tarafında tes’it edildi. (1933, Şubat 25). Cumhuriyet Gazetesi.
Habermas, J. (2004). Kamusal alan. İçinde M. Özbek (Ed.), Kamusal alan (ss. 95–102). Hil Yayınları.
Heater, D. (2004). A brief history of citizenship. NYU Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9781474469067
Heper, M. (2018). Türkiye’de devlet geleneği (N. Soyarık, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
Heywood, A. (2018). Siyaset. BB101 Yayınları.
Hobbes, T. (1993). Leviathan (S. Lim, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Honohan, I. (2002). Civic republicanism. (Vol. 19), Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203460894
İnan, A. (1930). Vatandaş için medeni bilgiler. Milliyet Matbaası.
İrem, N. (2004). Jakobenizm-cumhuriyetçilik açmazında Kemalist radikalizm. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 5(2), 1–25.
Jones, P. M., & Jones, P. (1995). Reform and revolution in France: The politics of transition (1774–1791). Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139170703
Kabagöz, M. C. (2024). Halkevleri ve gündelik hayat. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Kadıoğlu, A. (2008). Milliyetçilik-liberalizm ekseninde vatandaşlık ve bireysellik. İçinde T. Bora & M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Milliyetçilik (Cilt 4, ss. 284–292). İletişim Yayınları.
Kandal, S. C. (2019). Atatürk döneminde yurttaşlık dersleri. Tarih İncelemeleri Dergisi, 34(2), 387–412. DOI: https://doi.org/10.18513/egetid.661563
Kandeğer, B. (2023). Reflections on “centralization and the civil administrative division”in the nation-state building process during the early period of the Republic. [Special Issue]. Siyasal: Journal of Political Sciences, 32, 57–79. DOI: https://doi.org/10.26650/siyasal.2023.32.1353939
Kandiyoti, D. (2019). Cariye, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler (A. Bora, F. Sayılan, Ş. Tekeli, H. Tapınç, & F. Özbay, Çev.; 6th ed. ). Metis Yayınları.
Karaömerlioğlu, A. (1998). The people’s houses and the cult of the peasant in Turkey. Middle Eastern Studies, 34(4), 67-91. DOI: https://doi.org/10.1080/00263209808701244
Karaömerlioğlu, A. (2006). Orada bir köy var uzakta: Erken Cumhuriyet döneminde köycü söylem. İletişim Yayınları.
Karaömerlioğlu, A. (2009). Köy Enstitüleri. İçinde T. Bora & M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm (Cilt 2, ss. 286-297), İletişim Yayınları.
Karpat, K. (1996). Türk demokrasi tarihi. AFA Yayınları.
Kartal, S. (2008). Toplum kalkınmasında farklı bir eğitim kurumu: Köy Enstitüleri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 23–36.
Kasımoğlu, A. (2024). Cumhuriyetçi ve liberal bağlamda Hobbes ve Rousseau’nun yurttaşlık yaklaşımları. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 23(4), 1649–1662. DOI: https://doi.org/10.21547/jss.1507257
Kaya, E. E. (2015). Erken Cumhuriyet dönemi ulus inşa sürecinde ırk ve ırkçılık (1923–1938). Akademik Hassasiyetler Dergisi, 2(3), 21–64.
Kaya, M. M. (2020). İkinci Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e (1908–1961) vatandaşlık dersi öğretim programlarının değişimi ve ders kitaplarına yansımaları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
Kaya, M. M., & Biçer, B. (2021). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e vatandaş. OPUS, 18(44), 8025– 8053. DOI: https://doi.org/10.26466/opus.936133
Kaygusuz, Ö. (2005). Modern Türk vatandaşlığı kavramının erken öncüleri: Milli mücadele döneminde ulusal vatandaşlığın kuruluşu. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 60(2), 195– 217.
Kendirci, M. (2023). Cumhuriyet’in yüzyılı ve 26 Eylül Türk dil bayramı. Mülkiye Dergisi, 47(5), 175-210.
Kendirci, M. (2024). Ah şu taşra; sessiz ve renksiz taşra. Tezkire, 33(87), 31-44.
Kili, S., & Gözübüyük, Ş. (2000). Türk anayasa metinleri: Sened-i İttifak’tan günümüze. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Komsuoğlu, A., & Turan, N. S. (2007). Türkiye’de ulus inşası sürecinde Halkevleri temsilleri. Bilgi Bellek, 7, 88–113.
Köker, L. (2000). Modernleşme, Kemalizm ve demokrasi. İletişim Yayınları.
Makal, M. (1979). Köy Enstitüleri ve ötesi. Çağdaş Yayınları.
Mann, M. (1993). The sources of social power: The rise of classes and nation-States 1760. Cambridge University Press.
Maarif vekili Vasıf Bey'in beyanatı. (1924, Mart 9). Hâkimiyet-i Milliye.
Mardin, Ş. (2006). Türkiye’de toplum ve siyaset. İletişim Yayınları.
Markus, R. A. (2006). Christianity and the secular. University of Notre Dame Press. DOI: https://doi.org/10.1353/book.129788
Marshall, T. H. (1992). Citizenship and social class. In T. H. Marshall & T. Bottomore (Ed.), Citizenship and social class (pp. 3–51). Pluto Press.
Mumcu, A. (1986). 1924 Anayasası. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 2(5), 383–400.
Okandan, R. (1952). Devletin ortaçağ Avrupasındaki teorik tekâmülü. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 18(3–4), 627–663.
Oral, M. (2002). Halkevlerinin kültürel ve toplumsal işlevleri. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 18(53), 499–527.
Osmanağaoğlu, C. (2004). Tanzimat dönemi itibarıyla Osmanlı tâbiiyetinin (vatandaşlığının) gelişimi. Legal Yayıncılık.
Ozan, H., & Kuş, Z. (2021). Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e vatandaşlık öğretim programlarında kimlik inşası. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(2), 237–257. DOI: https://doi.org/10.51725/etad.954628
Özbudun, E. (2008). 1921 Anayasası. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
Özcoşar, İ. (2003). Osmanlı Devleti’nde gayrimüslimlerin hukuki durumu ve millet sistemi. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7(7), 124–139.
Özdemir, Y., & Aktaş, E. (2011). Halkevleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 45, 235–262. DOI: https://doi.org/10.14222/Turkiyat1058
Özer, İ. (2021). Türk modernleşmesinde Halkevleri ve Diyarbakır halkevi örneği. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
Özgen, Y. (Ed.). (2024). Atatürk’ün söylev ve demeçleri. Cilt III. (1925-1938). Atatürk Araştırma Merkezi, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü
Öztan, G. G. (2011). Türkiye’de çocukluğun politik inşası. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Öztan, G. G. (2021). 1961–65 arasında Türkiye solunda eğitim tartışmaları. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 76(1), 279–318. DOI: https://doi.org/10.33630/ausbf.750582
Parlak, İ. (2005). Türkiye’de ideoloji-eğitim ilişkisi: Erken Cumhuriyet dönemi tarih ve yurt bilgisi ders kitapları üzerine bir inceleme [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Parlak, İ., & Kaftan, E. (2010). Osmanlı’nın tebaasından Cumhuriyet’in yurttaşına giden yol. Doğu-Batı, 54, 139–168
Parlak, D. (2011). Uluslaşma sürecinde Köy Enstitülerinin yeri. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 7(27), 201–221.
Peker, R. (1984). İnkılap dersleri. İletişim Yayınları.
Pettit, P. (1997). Republicanism: A theory of freedom and government. Oxford University Press.
Pierson, C. (2000). Modern devlet (D. Hattatoğlu, Çev.). Çiviyazıları.
Platon. (2010). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.). İş Bankası Kültür Yayınları.
Poggi, G. (2009). Devlet: Doğası, gelişimi ve geleceği. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Resmi Gazete. (1928, Haziran 4). 904 sayılı Türk Vatandaşlık Kanunu.
Resmi Gazete. (1928, Kasım 24). 1048 sayılı Millet Mektebi Talimatnamesi.
Resmi Gazete. (1940, Nisan 22). 3803 sayılı Köy Enstitüleri Kanunu.
Reyhan, C. (2024). Kan bağı/jus sanguinis ve toprak bağı/jus soli: İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Türkiye’de vatandaşlığın kurucu ilkeleri. Amme İdaresi Dergisi, 57(1), 37–68.
Rousseau, J.J. (2006). Toplum sözleşmesi (V. Günyol, Çev.). İş Bankası Yayınları.
Sağıroğlu, N. A. (2018). Klasik liberalism, yurttaşlık ve engelli kadınlar. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 26, 341-356.
Sancar, S. (2012). Türk modernleşmesinin cinsiyeti: Erkekler devlet, kadınlar aile kurar. İletişim Yayınları.
Sandel, M. J. (1998). Democracy’s discontent: America in search of a public philosophy. Harvard University Press.
Saygılı, A. (2010). Modern devlet’in çıplak sureti. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 59(1), 61–97. DOI: https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000001594
Sel, B. & Sözer, M. A. (2018). Cumhuriyet dönemi (1928-1948) yurt bilgisi ders kitaplarında çocukluğun politik yapılandırılmasına ilişkin bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 293-315. DOI: https://doi.org/10.16986/HUJE.2017027933
Serbestoğlu, İ. (2011). Zorunlu bir modernleşme örneği olarak Osmanlı Tabiiyet Kanunu. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), 29, 193–214. DOI: https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000572
Smith, A. D. (1991). National identity. Penguin Books.
Somel, S. A. (2009). Osmanlı reform çağında Osmanlıcılık düşüncesi (1839–1913). İçinde T. Bora & M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Cumhuriyet’e devreden düşünce mirası (Cilt. 1, ss. 88–97), İletişim Yayınları.
Şahin, M. (1992). Bir halk eğitim çalışması örneği olarak millet mektepleri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1(2), 213–234.
Şentürk, S. N. (2010). Vatandaşlığın imparatorluk kökleri: Osmanlı’ya bakmak. Doğu- Batı, 54, 121–138.
Şimşek, S. (2002). Bir ideolojik seferberlik deneyimi Halkevleri 1932-1951. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Tanör, B. (2018). Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri. Yapı Kredi Yayınları.
Temel, T. (2015). Modernleşme süreci Türk tiyatrosunda ideal bireyin temsili. [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatı. (2023). Osmanlı’dan günümüze Türk anayasa metinleri (M. A. Kumbuzoğlu, Yayın Koord.; A. Güler, Ed.; Ö. Kesikbaş, A. H. Kurnaz, Ş. İba, Eds.; K. Akar, H. Erkül, E. Ertüven, M. Çakmakçı, Ö. Yaydemir, S. Yıldız Aybak, A. Çoşkun Tören, Yavuz S. Yıldız, & T. Tuna Kanar, Yayına Hazırlayanlar; B. H. Dağ, Tasarım). TBMM Basımevi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2021). Kabulünün 100. yılında 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu: Belgeler (M. Şentop, Yayın Sahibi; A. Koçin, Yay. Koord.; A. Balıbey, A. H. Kurnaz & Ö. Kesikbaş, Ed.). TBMM Basımevi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1924). Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (Kanun No. 491). Haziran 30, 2025 de https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1924-anayasasi/ den erişildi
Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi. (1336, Mayıs 1). Devre 1, Cilt 1, İçtima 1.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi. (1337, Kasım 26). Devre 1, Cilt 14, İçtima 2.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi. (1923, Mart 1). Devre 1, Cilt 28, İçtima 1.
Toksoy, N. (2007). Halkevleri: Bir kültürel kalkınma modeli olarak. Orion Kitabevi.
Tonguç, İ. H. (1946). İlköğretim kavramı. Remzi Kitabevi.
Toprak, Z. (1977). Halkçılık ideolojisinin oluşumu. İçinde A. Aksay & M. Pirili (Eds.). Atatürk döneminin ekonomik ve toplumsal sorunları sempozyumu kitabı, (ss.13-31). Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi, Mezunları Derneği Yayını
Toprak, Z. (1988). 80. yıldönümünde ‘hürriyetin ilânı’ (1908) ve ‘rehber-i ittihad’. Toplum ve Bilim, 42, 157–173.
Toprak, Z. (1995). Türkiye’de toplum ve ekonomi (1908–1950): Milli iktisat-milli burjuvazi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tuğluoğlu, F. (2005). Türkiye’de halkçılık ideolojisi ve Halkevleri. Erdem İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 15(42), 101–118. DOI: https://doi.org/10.32704/erdem.2005.42.101
Tuğluoğlu, F. & Tunç, T. (2010). 1926 ilkmektep müfredatı ve Cumhuriyet dönemi eğitiminin ekonomik hedefleri. Atatürk Araştırmaları Merkezi Dergisi, 26(76), 55-98.
Tunaya, T. Z. (2004). Hürriyetin ilanı: İkinci Meşrutiyet’in siyasi hayatına bakışlar. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Ubicini, H. A. (1998). Osmanlıda modernleşme sancısı (C. Aydın, Çev.). Timaş Yayınları.
Unan, N. (Derleyen). (1952). Atatürk’ün söylev ve demeçleri. Cilt II. Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yayınları.
Üstel, F. (2008a). Makbul vatandaş’ın peşinde: İkinci Meşrutiyetten bugüne vatandaşlık eğitimi. İletişim Yayınları.
Üstel, F. (2008b). Türkiye Cumhuriyeti’nde resmi yurttaş profilinin evrimi. İçinde T. Bora & M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Milliyetçilik (Cilt 4, ss. 275– 283). İletişim Yayınları.
Üstel, F. (2009). II. Meşrutiyet ve vatandaşın icadı. İçinde T. Bora & M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Cumhuriyet’e devreden düşünce mirası (Cilt 1, ss. 166– 179), İletişim Yayınları.
Van Het Hof, S. D. (2010). Türk millî kimliğinin kuruluşunda Osmanlı’nın reddi. Çankaya University Journal of Humanities and Social Sciences, 7(2), 551–567.
Weber, M. (2006). Sosyoloji yazıları (T. Parla, Çev.). İletişim Yayınları.
Yanardağ, A. (2020). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e ilk mektepler talimatnameleri (1915-1929). Turkish History Education Journal, 9(1), 89-108. DOI: https://doi.org/10.17497/tuhed.649570
Yaşar, T. F. (2018). II. Meşrutiyet Döneminde yurttaşlık, ahlak ve medenilik eğitimi: Malumat-ı Medeniye ders kitapları. Osmanlı Araştırmaları Dergisi, 52(52), 311–342. DOI: https://doi.org/10.18589/oa.592187
Yeşilorman, M. (2003). Siyasallaşma sürecinin yeniden keşfi: Siyasal eğitim kavramına kuramsal bir giriş. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 28, 23–47.
Yıldırım, Y. (2019). Fransız Devrimi’nde yurttaşlık ve etkilerine dair bir değerlendirme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21, 251–271. DOI: https://doi.org/10.26468/trakyasobed.374267
Yüceer, S. (2002). Türkiye’nin aydınlanma sürecinde bir kültür devrimi: Millet mektepleri. Atatürkçü Bakış Dergisi, 1(1), 13–32.
Yıldız, A. (2002). Kemalist milliyetçilik. İçinde A. İnsel (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Kemalizm (Cilt2, ss. 210–234), İletişim Yayınları.
Yıldız, N., & Akandere, O. (2017). Köy Enstitülerinin ideolojik yapısı. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 17(35), 275–316.
Zürcher, E. J. (2004). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. (Y. S. Gönen, Çev.), İletişim Yayınları.









