Sharenting’in Dijital Mahremiyet Boyutu: Toplumsal Normlar, Ebeveyn Stratejileri ve Mahremiyet Kaygıları
DOI:
https://doi.org/10.37241/jatss.2025.127Anahtar Kelimeler:
Sharenting- dijital mahremiyet- mahremiyet kaygısı- çocuk mahremiyeti- sosyal medya etiğiÖzet
Giriş: Dijital çağda sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla, ailelerin çocuklarının mahremiyetine dair algı ve kaygıları giderek karmaşıklaşmaktadır. Çalışma, sharentingin dijital mahremiyet algısı ve kaygısıyla nasıl kesiştiğini incelemektedir. Ayrıca eğitim düzeyi ve çocukların cinsiyetinin bu pratiklere etkisi, toplumsal ve kültürel normlar çerçevesinde ele alınmıştır.
Yöntem: Araştırmada, İzmir’deki çeşitli sosyoekonomik düzeylerden 300 veliyle online anket yapılmış, 20 veliyle ise yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Karma yöntemle elde edilen veriler betimleyici istatistikler ve tematik analizle değerlendirilmiştir.
Sonuçlar ya da Bulgular: Bulgular; sharenting, dijital mahremiyet kaygısı ve demografik değişkenler arasında karmaşık bir ilişki olduğunu göstermektedir. Dijital mahremiyet kaygısı, ebeveynlerin eğitim düzeyiyle yakından ilişkilidir. Kız çocukları olan ebeveynlerin mahremiyet konusuna daha hassas yaklaştığı saptanmıştır. Ebeveynlerin, çeşitli stratejilerle paylaşım yapmaya devam etmesi de “gizlilik-açıklık paradoksu”nu ortaya koymaktadır.
Tartışma ya da Yapılan Çıkarımlar: Dijital mahremiyet sadece teknik değil, kültürel ve toplumsal bir meseledir. Bu nedenle dijital okuryazarlık eğitimlerinin mahremiyet etiği ve toplumsal cinsiyet duyarlılığını da kapsaması önemlidir. Ayrıca, sosyal medyada varsayılan gizlilik ayarlarının geliştirilmesi, çocuk verilerine özgü yasal korumaların sağlanması ve sosyoekonomik eşitsizliklerin giderilmesi önemlidir. Gelecek araştırmalar, sharentingin çocuklar üzerindeki etkilerini uzun vadede ve çocukların bakış açısıyla incelemelidir.
İndirmeler
Referanslar
Akpınar, B. S., Paylan, N., Etlik, Ş., Erus, B. & Karakoç, H. (2020). “Sharenting” konusunda ebeveynlerin farkındalık düzeyleri. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 8-18.
Altman, I. (1977). Privacy regulation: Culturally universal or culturally specific?. Journal of Social Issues, 33(3), 66-84. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1977.tb01883.x
Aslanyürek, M. (2016). İnternet ve sosyal medya kullanıcılarının internet güvenliği ve çevrimiçi gizlilik ile ilgili kanaatleri ve farkındalıkları. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 3(1), 80-106.
Ayhan, H., & Öztürk, E. (2021). Dijital dünyada ebeveyn olmanın görünürde normal bir yansıması olarak paylaşan ebeveynlik (sharenting): Geleneksel bir derleme. Turkiye Klinikleri Journal of Forensic Medicine and Forensic Sciences, 18(2), 165-177. DOI: https://doi.org/10.5336/forensic.2021-82082
Bare, C. (2020). The undisclosed dangers of parental sharing on social media: A content analysis of sharenting images on Instagram. [Unpublished Master's thesis]. East Tennessee State University.
Barkuş, F.& Koç, M. (2019). Dijital mahremiyet kavramı ve ilgili çalışmalar üzerine bir derleme. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 3(1), 35-44. DOI: https://doi.org/10.46328/seat.v3i1.23
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu. (2019). Türkiye’de internet hukuku. Ocak 1,2023 de https://internet.btk.gov.tr/turkiye-de-internet-hukuku den erişildi
Boyar, O., & Işık, S.K. (2019). Dördüncü kuşak haklar ve bilişim teknolojilerinin doğuşunda mahremiyet kavramına karşılaştırmalı bir bakış. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 25(2), 602-623. DOI: https://doi.org/10.33433/maruhad.667577
Chalklen, C., & Anderson, H. (2017). Mothering on Facebook: Exploring the privacy/openness paradox. Social Media+ Society, 3(2), 1-10. DOI: https://doi.org/10.1177/2056305117707187
Creswell, J. W. (2016). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.). Eğiten Kitap.
Duygulu, S. (2019). Sosyal medyada çocuk fotoğrafları paylaşmanın mahremiyet ihlali ve çocuk istismarı açısından değerlendirilmesi, TRT Akademi, 4(8), 428-487.
Erişir, R. M., & Erişir, D. (2018). Yeni medya ve çocuk: Instagram özelinde “sharenting” “paylaşanababalık” örneği, Yeni Medya, (4), 50-64.
Eroğlu, Ş. (2018). Dijital yaşamda mahremiyet (gizlilik) kavramı ve kişisel veriler: Hacettepe Üniversitesi bilgi ve belge yönetimi bölümü öğrencilerinin mahremiyet ve kişisel veri algılarının analizi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 35(2), 130-153. DOI: https://doi.org/10.32600/huefd.439007
Han, B, C. (2017). Şeffaflık Toplumu. Metis Yayınları.
Hübner, S.F. (1998). Privacy and security at risk in the global information society. Information Communication & Society, 1(4), 420-441. DOI: https://doi.org/10.1080/13691189809358981
Kumar, P., & Schoenebeck, S. (2015, February). The modern day baby book: Enacting good mothering and stewarding privacy on Facebook. In D.Cosley, A.Forte, L.Ciolfi &D. McDonald (Ed.), Proceedings of the 18th ACM conference on computer supported cooperative work & social computing (pp. 1302-1312). ACM Press. DOI: https://doi.org/10.1145/2675133.2675149
Latipah, E., Kistoro, H. C. A., Hasanah, F. F., & Putranta, H. (2020). Elaborating motive and psychological impact of sharenting in millennial parents. Universal Journal of Educational Research, 8(10), 4807-4817. DOI: https://doi.org/10.13189/ujer.2020.081052
Lazard, L., Capdevila, R., Dann, C., Locke, A., & Roper, S. (2019). Sharenting: Pride, affect and the day‐to‐day politics of digital mothering. Social and Personality Psychology Compass, 13(4), 1-10. https://doi.org/10.1111/spc3.12443 DOI: https://doi.org/10.1111/spc3.12443
Lipu, M., & Siibak, A. (2019). ‘Take it down!’: Estonian parents’ and pre-teens’ opinions and experiences with sharenting. Media International Australia, 170(1), 57-67. DOI: https://doi.org/10.1177/1329878X19828366
Marwick, A. E., & Boyd, D. (2014). Networked privacy: How teenagers negotiate context in social media. New Media & Society, 16(7), 1051-1067. DOI: https://doi.org/10.1177/1461444814543995
Morva, O., & Ünlü, D.G. (2022). Parenting blogs and children's online privacy: On the privacy management of parent blogs in Turkey. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 9(1), 9–30. https://doi.org/10.24955/ilef.1073284 DOI: https://doi.org/10.24955/ilef.1073284
Omur, S., & Uyar, M. (2022). Sharenting: Türkiye’de ebeveynlerin paylaşım eğilimleri üzerine bir değerlendirme. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, (9), 23–45. DOI: https://doi.org/10.56676/kiad.1162288
Otero, P. (2017). Sharenting... should children’s lives be disclosed on social media. Arch Argent Pediatr, 115(5), 412-413. DOI: https://doi.org/10.5546/aap.2017.eng.412
Ouvrein, G., & Verswijvel, K. (2019). Sharenting: Parental adoration or public humiliation? A focus group study on adolescents' experiences with sharenting against the background of their own impression management. Children and Youth Services Review, 99, 319-327. DOI: https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2019.02.011
Ranzini, G., Newlands, G., & Lutz, C. (2020). Sharenting, peer influence, and privacy concerns: A study on the instagram-sharing behaviors of parents in the united kingdom. Social Media+ Society, 6(4), 1-13. DOI: https://doi.org/10.1177/2056305120978376
Sivak, E., & Smirnov, I. (2019). Parents mention sons more often than daughters on social media. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(6), 2039-2041. DOI: https://doi.org/10.1073/pnas.1804996116
Tatlıoğlu, S. S. (2025). Dijital habitus üzerinden yeni ebeveynlik modeli: Çocuk mahremiyeti ihlali bağlamında “sharenting”. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük. Mayıs 1, 2023 de https://sozluk.gov.tr/ den erişildi
İndir
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
